II Rzeczpospolita

Głównym celem programowym stronnictwa była budowa katolickiego państwa narodu polskiego. Ponadto partia opowiadała się za hierarchiczną organizacją społeczeństwa oraz przekształceniem ustroju politycznego zwiększając rolę elity narodowej w państwie. SN organizował liczne wiece i manifestacje protestacyjne przeciwko dyktatorskiej polityce obozu piłsudczyków (sanacji).

Na początku lat 30. doszło wewnątrz SN do sporów, między grupą „starych” ( Stanisław Stroński, Marian Seyda, Roman Rybarski), postulującą zachowanie ustroju parlamentarnego z ograniczeniem zakresu demokracji, a grupą „młodych” ( Tadeusz Bielecki, Jędrzej Giertych, Stefan Sacha), popieraną przez Romana Dmowskiego, którzy związani z Obozem Wielkiej Polski, głosili poglądy o kryzysie liberalnej-demokracji oraz dążyli do zespolenia zasad katolicyzmu z nacjonalizmem. Konflikty doprowadziły do rozłamów: w 1933 wyodrębnił się Związek Młodych Narodowców, a w 1934 Obóz Narodowo-Radykalny. W 1935 władzę w SN przejęli „młodzi” z nową linią polityczną będącą kontynuacją OWP.

Największe wpływy stronnictwo posiadało w Zachodniej i Centralnej Polsce oraz w Wilnie i Lwowie. Było największą partią polityczną w Polsce. W 1938 liczyło ponad 200 tys. członków. Organami prasowymi stronnictwa były: „Gazeta Warszawska” (od 1935 „Warszawski Dziennik Narodowy”), „Myśl Narodowa”, „Kurier Poznański”, „Dziennik Wileński” i wiele innych. Prezesami SN byli kolejno: Joachim Bartoszewicz, K. Kowalski oraz Tadeusz Bielecki.

II wojna światowa

W okresie II wojny światowej SN było jednym z 4 głównych konspiracyjnych stronnictw politycznych, które działało pod kryptonimem „Kwadrat”. Było reprezentowane, do czerwca 1941 w rządzie RP na uchodźstwie przez Władysława Folkierskiego i Zygmunta Berezowskiego oraz w Delegaturze Rządu RP na Kraj i w Politycznym Komitecie Porozumiewawczym.

„Kwadrat” postulował model Polski narodowej i bezklasowej. Opowiadał się za walką z Niemcami, wyparciem z Polski obcego kapitału, uspołecznieniem własności przez udział robotników w przedsiębiorstwach, przebudową ustroju rolnego oraz za znacznym przesunięciem zachodniej granicy. Zwalczał wpływy komunistyczne w Polsce. W październiku 1939 na konspiracyjnym posiedzeniu, zarząd główny SN powołał Narodową Organizację Wojskową. W 1942 część kierownictwa politycznego „Kwadratu” wystąpiła z inicjatywą podporządkowania NOW dowództwu AK, co spowodowało rozłam w SN i NOW. Działacze opozycyjni wraz z Organizacją Wojskową „Związek Jaszczurczy” utworzyli we wrześniu 1942 Narodowe Siły Zbrojne. W listopadzie 1942 doszło do scalenia NOW z AK.

Lata powojenne i działalność emigracyjna

Wojna nie przerwała ciągłości życia politycznego i istnienia organizacji politycznych, ale po jej zakończeniu Stronnictwo Narodowe przetrwało w szczątkowej postaci. Okupanci, zarówno Niemcy jak i Sowieci, ze szczególnym okrucieństwem mordowali narodowców. Największe straty Stronnictwo Narodowe poniosło w Wielkopolsce, w Okręgu Lwowskim SN oraz w Warszawie. W listopadzie 1944 kierownictwo SN utworzyło Narodowe Zjednoczenie Wojskowe, przeznaczone do walki o wyzwolenie kraju spod sowieckiej okupacji. W 1945 po nieudanej próbie przejścia do działalności legalnej, Stronnictwo Narodowe jako całość pozostawało w podziemiu. Władze komunistyczne wzmagały nieustanne akcje przeciw narodowemu podziemiu. W jego zwalczaniu brały udział formacje MO, KBW, UB, jednostki wojskowe, w tym również NKWD i Armia Czerwona. Wymordowano tysiące narodowców. W głośnym Procesie 16 w Moskwie, który rozpoczął się 18 czerwca 1945 sądzeni byli, obok innych, również działacze Stronnictwa Narodowego: Stanisław Jasiukiewicz, Aleksander Zwierzyński, Kazimierz Kobylański i Zbigniew Stypułkowski. Rok 1950 apogeum stalinizmu. W więzieniach siedzieli wybitni narodowcy tacy jak: Leon Mirecki, Kazimierz Kobylański, ks. Piotr Stępień i wielu innych.

Stronnictwo Narodowe doszczętnie rozbite kontynuowało działalność na emigracji. Do najbardziej znanych działaczy z tego okresu należeli: Tadeusz Bielecki, Jędrzej Giertych oraz Władysław Folkierski. Organem prasowym emigracyjnego SN była „Myśl Polska”, wydawana w Londynie. Po 1989 powstało kilka ugrupowań i partii politycznych nawiązujących do SN.

Stronnictwo Narodowe (po 1989)

Stronnictwo Narodowe (SN) - partia polityczna reaktywowana w 1989 roku w Warszawie przez Jana Ostoję Matłachowskiego, Leona Mireckiego, Macieja Giertycha, Bogusława Jeznacha, Bogusława Rybickiego i innych.

Odwoływała się do tradycji przedwojennej endecji, głównie myśli Romana Dmowskiego. Była przeciwna członkostwu Polski w UE i NATO. Po połączeniu się z Stronnictwem Narodowo-Demokratycznym (J. Zamoyskiego) utworzyła Ligę Polskich Rodzin (2001). Samo SN jednak nie zaprzestało działalności przekształcając się w stowarzyszenie zwykłe współpracujące z LPR. Według zaś wersji urzędowej Stronnictwo Narodowe zostało wyrejestrowane wskutek (być może celowego) niedostarczenia sprawozdań do Państwowej Komisji Wyborczej przez Macieja Giertycha i Bogusława Kowalskiego. Stowarzyszenie SN powołane przez B. Kowalskiego obecnie wydaje tygodnik polityczno-kulturalny „Nowa Myśl Polska” i jest związane z Narodowym Kołem Parlamentarnym współpracującym z postpiłsudczykowskim i neokonserwatywnym Prawo i Sprawiedliwość. Istnieje ponadto co najmniej kilkanaście nielicznych ugrupowań o nazwach zawierających „Stronnictwo Narodowe”, które jednak pozostają wzajemnie skłócone.

Kandydatem SN w wyborach prezydenckich w 2000 roku był gen. Tadeusz Wilecki.

Stronnictwo Narodowe po 1989 doświadczało wielu rozłamów. Początkowo reaktywowane przez środowisko rodziny Macieja Giertycha i jego syna Romana, miało być kontynuacją przedwojennego SN. W krótkim czasie SN związane z Giertychami przekształciło się w Stronnictwo Narodowo-Demokratyczne (SND), ogłaszając połączenie SN i SND. W 1999 r. ponownie wyłączono ze składu SND partię SN, jednak nadal działało osobno także SND. Natomiast SN (i w zasadzie także SND) w 2000 r. było ściśle związane z Frontem Narodowym, Rodziną Warszawską i komitetem wyborczym kandydata na Prezydenta RP gen. Tadeusza Wileckiego, natomiast w roku 2001 SN i SND zostało ostatecznie przekształcone w Ligę Polskich Rodzin - partię mającą początkowo łączyć takie środowiska jak: Stronnictwo Narodowe, Stronnictwo Narodowo-Demokratyczne, Ruch Odbudowy Polski (Jana Olszewskiego), Ruch Katolicko-Narodowy (Antoniego Macierewicza), Nasze Koło, Porozumienie Polskie (Jana Łopuszańskiego), Przymierze dla Polski (Gabriela Janowskiego) - jednakże wszystkie z tych partii, poza Stronnictwem Narodowym i Stronnictwem Narodowo-Demokratycznym, po udanych wyborach do Sejmu w 2001 opuściło szeregi LPR. W międzyczasie nadal istniało SN jako stowarzyszenie zwykłe (zarejestrowane przez starostę powiatowego), a także powstały liczne odłamy Stronnictwa Narodowego z kilkoma dodatkowymi wyrazami w nazwie.

Natomiast samą historyczną nazwę Stronnictwo Narodowe przejął znany działacz nacjonalistyczny Leszek Bubel, który reaktywował Stronnictwo Narodowe rejestrując je w sądzie, bedąc wcześniej wybrany prezesem Stronnictwa Narodowego, najstarszej polskiej partii politycznej i ten tytuł widnieje w stopce redakcyjnej każdego wydania tygodnika narodowego „Tylko Polska”. W międzyczasie powstało kilka odłamów Ligi Polskich Rodzin (powstałej wszakże z przekształcenia SN, a następnie SND i znowu SN) - między innymi Ruch Samorządowy, Narodowe Koło Parlamentarne, a także frakcje Bogdana Pęka i Zygmunta Wrzodaka (Forum Polskie). Przywódca Ruchu Samorządowego i Narodowego Koła Parlamentarnego, poseł Bogusław Kowalski, w niezbyt jasnych okolicznościach dokonał ponownej reaktywacji Stronnictwa Narodowego, tym razem zarejestrowanego jako stowarzyszenie, mimo istnienia ciągle partii politycznej o tej nazwie, kierowanej przez Leszka Bubla.

Rejestrując SN w lipcu 2004 r. Leszek Bubel uciął wieloletnie walki różnych grup o zawłaszczenie historycznej nazwy partii. Tym walkom towarzyszyły pyskówki i wzajemne pomówienia zwalczających się grupek, oskarżających się także publicznie o różne fałszerstwa i kradzieże. Od chwili przejęcia SN przez Leszka Bubla, które co prawda jest „uśpione”, to jednak są to najspokojniejsze lata partii. Rejestrując SN Leszek Bubel miał taki właśnie cel.