Wojciech J. Muszynski 

Harcerstwo Polskie (krypt. Hufce Polskie), organizacja konspiracyjna polskiego harcerstwa katolicko-narodowego działająca w latach 1939-1947; Harcerstwo Polskie było niezależne politycznie i organizacyjnie, nastawione opozycyjnie do "oficjalnej" reprezentacji ruchu harcerskiego w Polskim Państwie Podziemnym - Szarych Szeregów. Utrzymywało bliskie związki z organizacjami wojskowymi obozu narodowego: Narodowa Organizacja Wojskowa, Związkiem Jaszczurczym i Narodowymi Siłami Zbrojnymi.   

Okres przedwojenny Środowisko tworzące Harcerstwo Polskie wywodziło się z nurtu harcerstwa katolicko-narodowego, które w okresie II Rzeczypospolitej rywalizowało o wpływy w Związku Harcerstwa Polskiego (ZHP) z działaczami harcerskimi o poglądach sanacyjnych. Obie grupy reprezentowały przeciwstawne sobie wizje pracy harcerskiej i wychowania młodzieży. Piłsudczycy byli indyferentni religijnie, wyznający w dużej części światopogląd lewicowy, dążyli do upolitycznienia harcerstwa, propagowali wychowanie w duchu państwowym i postulowali przyjmowanie w jego szeregi młodzieży mniejszości narodowych; uważali tez, ze należy odejść od kryteriów elitaryzmu w doborze członków związku i nastawić się na masowosc, co pozwoli objac wplywami harcerstwa szersze rzesze mlodziezy. Dzialacze katolicko-narodowi kladli natomiast nacisk na wychowanie mlodziezy w duchu narodowym i nie byli sklonni do jakichkolwiek ideowych kompromisów, negowali pomysly przyjmowania do ZHP nie-Polaków, uwazajac, ze zaszkodzi to wewnetrznej spoistosci druzyn i calego ruchu harcerskiego oraz bedzie skutkowalo zaniedbaniami w wychowaniu patriotycznym. Najistotniejsza role w procesie ksztaltowania mlodziezy przypisywano wychowaniu religijnemu, gdyz wychodzono z zalozenia, ze pelny rozwój osobowosci mozliwy jest tylko przy rozwoju wlasnej religijnosci. Narodowcy bronili zasady elitaryzmu harcerstwa, wynikajacej z jego metody wychowawczej opartej o kontakt instruktor-harcerz, co w przypadku umasowienia ruchu i zwiekszenia liczby podopiecznych spowodowaloby ograniczenie kontroli nad wychowaniem w druzynie. Przelomem w historii harcerstwa w II Rzeczpospolitej byl XI Zjazd ZHP odbyty w Krakowie w dniach 1-2 lutego 1931 r., kiedy to w nastepstwie przegranych wyborów reprezentanci nurtu narodowego zostali odsunieci od wladzy nad zwiazkiem. Nowe wladze ZHP, opanowane przez zwolenników sanacji, bezpardonowo rozprawialy sie z tymi instruktorami, którzy nie podzielali pogladów politycznych kierownictwa. Czesc z nich utracila swoje stopnie lub zostala zawieszona w prawach harcerskich. Z szeregów usunieto m.in. ks. Boganskiego i Jedrzeja Giertycha, Henryk Glass otrzymal karny urlop, a zasluzony krzewiciel idei harcerskiej w okresie walki o niepodleglosc hm. RP Stanislaw Sedlaczek zostal przeniesiony w stan spoczynku. Na znak protestu z ZHP odeszli prof. Eugeniusz Piasecki i dr Karol Stojanowski. Represje skonsolidowaly srodowisko narodowe. Symbolem jego aktywizacji bylo pismo "Straznica Harcerska" wydawane przez Witolda Sawickiego, Henryka Glassa, Kazimierza Burmajstra, Wojciecha Dluzewskiego. Na bazie prenumeratorów pisma powstala w latach 1931-32 wewnatrz ZHP nieformalna struktura: Porozumienie Narodowe "Straznicy" - luzna formacja kadry harcerskiej o niejawnej strukturze z zakonspirowanym kierownictwem. Celem tej inicjatywy bylo opanowywanie od wewnatrz wladzy w ZHP poprzez obsadzanie stanowisk w komendach choragwi i hufcach przez czlonków zwiazanych z nurtem katolicko-narodowym, przejmowanie istniejacych oraz organizowanie nowych druzyn harcerskich. Inna znaczaca inicjatywa harcerskiej narodowej prawicy bylo zawiazanie w Warszawie w roku szkolnym 1932/33 Kregu Starszoharcerskiego sw. Jerzego (KSSJ), który utworzyli harcerze z dwóch elitarnych druzyn warszawskich: 2. Warszawskiej Druzyny Harcerskiej (2. WDH z Gimnazjum im. J. Zamoyskiego), 23. WDH (z Gimnazjum im. S. Batorego). Krag liczyl ok. 100 harcerzy i harcerek. Byla to kuznia kadr instruktorskich, które mialy w przyszlosci wychowywac mlodziez harcerska w duchu katolicko-narodowym. Dzialacze Kregu utrzymywali ozywione kontakty z innymi grupami harcerskimi o podobnym profilu ideowym dzialajacymi we Lwowie, Wloclawku, Sosnowcu, na Pomorzu i w Wielkopolsce. Propagowane przez srodowisko "Straznicy" i KSSJ postulaty przewidywaly: - zapewnienie bezwzglednej katolickosci harcerstwa, - wykluczenie z ZHP niechrzescijan, - niezmiennosc prawa i przyrzeczenia harcerskiego, - zwalczanie wplywów socjalistycznych i komunistycznych w harcerstwie, - zabronienie uzywania nazwy "harcerstwo" tworzonemu przy PPS tzw. Czerwonemu Harcerstwu i Zwiazkowi Harcerstwa Zydowskiego. Obie inicjatywy trwaly i rozwijaly sie pomyslnie do wybuchu II wojny swiatowej. Mimo ze wielu z dzialaczy harcerstwa katolicko-narodowego bylo formalnie czlonkami Stronnictwa Narodowego, Obozu Narodowo-Radykalnego "ABC" czy Ruchu Narodowo-Radykalnego "Falanga", dystansowali sie oni od bezposredniego udzialu w biezacej dzialalnosci politycznej, nie przenoszac jej na plaszczyzne pracy harcerskiej. Wojciech Dluzewski wspominal:  Okres dzialalnosci KSSJ przypadl juz na czas, gdy w politycznym obozie narodowym nastapil szereg rozlamów i gdy obok SN zaczely tez wystepowac ONR i Falanga. W kregu znalezli sie sympatycy i uczestnicy wszystkich tych ugrupowan (przykladowo: SN - W[itold]. Sawicki, K[azimierz]. Burmajster; ONR - W[ojciech]. Dluzewski, E[dward]. Muszalski, J[anusz]. Kulinski i inni; Falanga - J[erzy]. Pruszynski). Aby zapobiec rywalizacji na terenie kregu, W. Sawicki juz na samym poczatku pracy w KSSJ odbyl rozmowy z osobami odpowiedzialnymi za poszczególne srodowiska i uzyskal od wszystkich obietnice powstrzymania sie od sporów politycznych na forum KSSJ. Dzieki temu przez caly czas dawalo sie zachowac jednosc wewnetrzna Kregu. Zobowiazano tez jego czlonków, aby nie angazowali sie zbytnio w walke polityczna, jezeli chca zarazem prowadzic dzialalnosc harcerska. Wymaganie to bylo przestrzegane, nie fascynowala nas dzialalnosc scisle politycznalzlseSLa.  Stronnictwo Narodowe unikalo angazowania harcerstwa do swojej dzialalnosci politycznej. Takich skrupulów nie mieli dzialacze ONR "ABC", którzy pod koniec lat 30. w ramach tajnego kierownictwa swojej organizacji (Organizacji Wewnetrznej) powolali pion pracy harcerskiej i wywierali naciski, aby uwzglednic w programie wychowania harcerskiego niektóre elementy ideologii narodowo-radykalnej. Na tym tle dochodzilo niekiedy do konfliktów miedzy starymi harcerzami i ONR-owcami. Mimo wewnetrznych nieporozumien harcerstwo katolicko-narodowe pozostawalo spójne w walce z sanacyjnym kierownictwem ZHP.  

Konspiracja 1939-1944 

Wybuch wojny na krótko zjednoczyl narodowych i sanacyjnych antagonistów w harcerstwie - wspólnie powolano w Warszawie Pogotowie Harcerzy, które mialo wspólpracowac z wojskiem i sluzyc pomoca ludnosci cywilnej. Jednak grupie zblizonej do pilsudczyków zabraklo woli porozumienia, co zaznaczylo sie w czasie zakladania struktur harcerskich w konspiracji - Szarych Szeregów. W kierownictwie Szarych Szeregów, w którym przewazali harcerze znani ze swych sanacyjnych i lewicowych przekonan (Aleksander Kaminski, Florian Marciniak), nie znalazl sie ani jeden przedstawiciel nurtu katolicko-narodowego. W tej sytuacji 27 pazdziernika 1939 r. w Warszawie z inicjatywy Stanislawa Sedlaczka powstala nowa organizacja Harcerstwo Polskie. W prasie podziemnej i tajnej korespondencji bylo ono okreslane nazwami: Harcerstwo Narodowe, Harcerstwo Katolickie, Narodowe Szare Szeregi lub Szeregi Narodowe (w 1943 r. organizacja przyjela konspiracyjny kryptonim "Hufce Polskie"). Wladze HP tworzyli: naczelnik Stanislaw Sedlaczek ("Sas"), zastepca naczelnika ds. harcerzy - Witold Sawicki ("Andrzej", "Tolek", "Jerzy", "Burzanski", "Profesor"), zastepczyni naczelnika ds. harcerek - Halina Sadkowska ("Teresa"). Glówna Kwatera Meska kierowal Kazimierz Burmajster ("Zenon"), Glówna Kwatera Zenska kierowala Jadwiga Wróblewska ("Dygna"), a kapelanem HP byl ks. Bronislaw Kulesza. Wybrano wlasna Naczelna Rade Harcerstwa, w której sklad weszli: przewodniczacy Wladyslaw Soltan (byly wojewoda warszawski i prezes Macierzy Szkolnej), wiceprzewodniczacy mec. Miroslaw Sawicki i mec. Stanislaw Dzierzykraj Malachowski oraz m.in. Stanislaw Zielinski, Henryk Glass, Janusz Kulinski. Instytucja ta byla najwyzsza wladza HP: decydowala o sprawach ideowych, wybierala Naczelnika Harcerstwa, Komisje Rewizyjna, Naczelny Sad Harcerski, decydowala o zmianach statutu. Organizacja harcerska powstala na bazie ogólnopolskiej struktury przedwojennej "Straznicy" i kontaktów miedzy instruktorami z KSSJ. W jej sklad wchodzili: harcerze, harcerki oraz Kola Przyjaciól Harcerstwa (laczace przedstawicieli Kosciola, szkoly i rodzin), zbierajace fundusze na dzialalnosc i majace prawo opiniowac kandydatów na druzynowych. Jednostka organizacyjna HP byla druzyna skladajaca sie z 4 zastepów (po 6-10 osób kazdy). Mlodziez harcerska dzielila sie na: zuchy (8-10 lat), mlodszych harcerzy i harcerki (11-15 lat), harcerzy i harcerki (16-18 lat), starszych harcerzy i starsze harcerki (powyzej 18 lat). W ciagu 5 lat wojny dzialaly nastepujace choragwie: Warszawska, Mazowiecka, Zachodnia, Krakowska, Poznanska (zlikwidowana przez Gestapo w 1940 r.), Centralnego Okregu Przemyslowego, Lwowska, Tarnopolska, Wschodniobuzanska i Zachodniobuzanska. Poszczególne hufce i druzyny istnialy takze w Kielcach, Radomiu i innych osrodkach. Lacznie Harcerstwo Polskie skupialo ok. 4-5 tys. harcerzy i harcerek. Dzialalnosc HP opierala sie na nastepujacych tezach programowych:  Harcerstwo jest ruchem narodowym majacym na celu dobro Polski i wychowanie Polaków na dzielnych obywateli-zolnierzy. Harcerstwo opiera swoje zasady moralne na nauce Chrystusa - jest organizacja chrzescijanska. Harcerstwo jest organizacja o wysokich wymaganiach etycznych - stad musi pomnazac sie nie na drodze "poboru" masowego, ale przez staranna rekrutacje dobierac najodpowiedniejszych. Harcerstwo nie przyjmuje do swych szeregów nie Polaków - przede wszystkim Zydów - jest organizacja polska. Harcerstwo jest organizacja spoleczna tj. nie moze uzalezniac sie od biurokracji panstwowejólólclze.  W praktyce tolerowano pewne odstepstwa od wskazan zawartych w pkt. 4, np. w 8. WDH przyjmowani byli harcerze wyznania protestanckiego. W niektórych druzynach dzialajacych przy klasztorach, gdzie ukrywano dzieci zydowskie, byly one takze przyjmowane w ich szeregi; jednym z przykladów tolerancji panujacej w HP jest fakt, ze w 1943 r. w okresie walk w Getcie Warszawskim harcerze na apel Frontu Odrodzenia Polski (Zofii Kossak-Szczuckiej) brali udzial w akcji ratowania Zydów i przerzucaniu ich na strone "aryjska". Niektórzy z ratowanych znalezli sie potem w szeregach harcerstwa - np. w Kompanii Harcerskiej walczacej w Powstaniu Warszawskim znajdowaly sie 2 sanitariuszki pochodzenia zydowskiego: Estera Borenstein ("Halina") i Chaja Borenstein ("Irka"). W opinii zalozycieli, Harcerstwo Polskie stanowilo czesc szeroko pojetego ruchu narodowego, niezaleznie od jego wewnetrznych podzialów politycznych. Mialo ono wychowywac swiadomych Polaków, ludzi silnych duchem, nienagannych moralnie, odpowiedzialnych za los Polski, gotowych do ofiar dla ojczyzny i narodu. Harcerstwo jest synteza nacjonalizmu i katolicyzmu napisal w swym podreczniku dla harcerzy Stanislaw Sedlaczek. Duzy nacisk kladziono na wychowanie religijne, np. wg regulaminu kandydat do stopnia podharcmistrza musial spelnic nastepujace wymagania:  (...) Zna Ewangelie i potrafi wytlumaczyc mlodszym czlonkom druzyny poszczególne ustepy ewangeliczne. Wie, jakie znaczenie dla Polski ma Najswietsza Maria Panna, jakie sa miejsca i sposoby oddawania jej czci, zapoznal sie z kultem Matki Boskiej w literaturze polskiej. (...) Zna organizacje Kosciola; wie jaka jest rola parafii. Rozumie, czym jest Msza sw., jakie sa jej najwazniejsze czesci i zasadnicze modlitwy. Umie poslugiwac sie mszalem i sluzyc do Mszy sw. (odpowiadac przy Mszy sw.). Posiada wiadomosci o Sakramentach, a w szczególnosci o Sakramencie Pokuty i Eucharystii. Rozumie sens roku koscielnego. Zna najwazniejsze zasady Kosciola w sprawach socjalnych. Zna katolicki poglad na istote czlowieka, na cialo i rodzineólólclze.  Harcerstwo Polskie róznilo sie zasadniczo od Szarych Szeregów w pogladach na metody prowadzenia biezacej dzialalnosci harcerskiej. W odróznieniu od Szarych Szeregów Harcerstwo Polskie bylo mniej zmilitaryzowane, nie wprowadzono regulaminów i stopni wojskowych, lecz zachowano przedwojenne programy wychowawcze i stopnie harcerskie. Kierownictwo Szarych Szeregów, wychodzac z zalozenia, ze wojna szybko sie skonczy, chcialo zaangazowac mlodziez w biezaca walke, natomiast harcerstwo narodowe stalo na stanowisku, ze wojna wyniszcza mlode pokolenie fizycznie i moralnie, nalezy wiec mlodziez przed nia chronic i skupiac sie na jej ksztaltowaniu pod haslem: "Wychowanie mlodych Polaków dla Boga i Narodu". HP pozostalo organizacja stricte harcerska, której dzialalnosc opierala sie na zbiórkach, wycieczkach oraz organizacji obozów letnich pod przykrywka kolonii Rady Glównej Opiekunczej (RGO) dla dzieci zagrozonych gruzlica. Przez caly czas okupacji w druzynach i zastepach trwala rutynowa praca harcerska, choc nie uzywano mundurów i odznak. Cotygodniowe zbiórki w mieszkaniach prywatnych wypelnialy gawedy ideowe, zajecia techniczne i spiew. Mlodzi zdobywali sprawnosci opracowane jeszcze przed wojna. Organizowano obchody swiat narodowych i konspiracyjne parady. Harcerstwo Polskie wraz z innymi podziemnymi organizacjami mlodziezowymi uczestniczylo w Akcji "M" polegajacej na prowadzeniu pracy opiekunczej i wychowawczej wsród niezorganizowanej mlodziezy, która w czasie wojny najbardziej byla narazona na demoralizacje np. harcerki pracowaly w swietlicach dla dzieci i koloniach prowadzonych przez RGO. Kierownictwo HP zgadzalo sie na udział w walce konspiracyjnej harcerzy starszych, którzy byli już odpowiednio przeszkoleni, ukształtowani psychicznie i bardziej odporni na demoralizacje. Podczas gdy starsza młodzież harcerska odbywała kursy strzelania, kończyła podchorążówki, kursy podoficerskie i odbywała służbę wojskowa w szeregach Narodowych Sil Zbrojnych i Narodowej Organizacji Wojskowej (scalonej w 1942 r. z Armia Krajowa), młodsi harcerze byli przygotowywani do żądań pomocniczych - przechodzili kursy sanitarne, sygnalizacji, terenoznawstwa. Niezależnie od działalności harcerskiej, członkowie P. brali udział w kolportażu prasy podziemnej i w akcjach małego sabotażu, m.in. rozlepiając plakaty, rozrzucając ulotki, malując napisy na murach, np.: "Komuna wróg Boga i Narodu", "Hitler + Stalin = dwaj bandyci", "Aktyn = Oświęcim". Senne hasło "PPR - Płatne Pachołki Rosji" było autorstwem harcerza P. - hm. Jana Lilpopa. Prowadzono ożywiona działalność wydawnicza, opublikowano wiele instrukcji i broszur programowych, m.in. Harcerstwo. Zarys podstaw ideowych i organizacyjnych. Próby (Warszawa 1941) autorstwa W. Rawickiego i H. Sadkowskiej pod red. St. Sedlaczka. Wydawano własne miesięczniki: "Harcerz" (Warszawa 1942-1943), "Patrol" (Warszawa 1943-1944), pisemka drużynowe: "Ogniwo", "Satyr", "Gawędy P.", "Młody Las", "Kacykowe Dusze", "Zerwiemy Peta" (Poznań 1939/40), "Orły" (Lwów 1944-45) oraz jednodniówki: "Obozowiec" (Lwów), "Zew Kresowy", "Słonce w oczy". Od 1943 Harcerstwo Polskie współpracowało z "Warszawskim Głosem Narodowym" (organem Okręgu Stołecznego N.) w redagowaniu "Młodej Polski" - jego dodatku dla młodzieży. Struktury Harcerstwa Polskiego współpracowały zarówno z NÓW (w ramach AK), jak również z SZ.. Harcerze mieli wolna rękę w wyborze organizacji, do której chcieli wstąpić. W praktyce szli tam, gdzie służyli ich koledzy i przełożeni z drużyny. Cześć harcerzy z Chorągwi Warszawskiej, po przejściu odpowiedniego szkolenia w 1940 r., uczestniczyła w działalności wywiadowczej, współpracując ściśle z wywiadem Związku Jaszczurczego. Prace o tym charakterze P. prowadziło przez cały okres okupacji. Prawdopodobnie pluton harcerski wchodził w skład powstałej w sierpniu 1944 r. na Kielecczyźnie Brygady Świętokrzyskiej SZ.. Można stwierdzić z duża doza pewności, ze apolityczność harcerstwa została uszanowana zarówno przez NÓW, jak i przez SZ., gdyż nie zachowała się w dokumentach żadna wzmianka o próbach podporządkowania sobie P. przez którąś z tych organizacji. O roli i znaczeniu Harcerstwa Polskiego w konspiracji młodzieży w okupowanej Polsce świadczył ich udział w powołaniu Porozumienia Polskich Organizacji Młodzieżowych. W połowie 1943 r. z inicjatywy P. i Młodzieży Wielkiej Polski (związanej z Grupa "Szańca") powstało POMP, skupiające młodzież wszystkich ugrupowań identyfikujących się z narodowa prawica: od Grupy "Szańca", Stronnictwa Narodowego "Wielka Polska", Konfederacji Narodu, oficjalnego N. (tzw. Kwadratu) po Unie, P. (którego przedstawicielem był Kazimierz Bur majster) oraz Front Odrodzenia Polski (Władysław Bartoszewski). Celem porozumienia była koordynacja działań, wzajemna pomoc w zakresie pracy wychowawczej, akcji antykomunistycznej i . Mimo ze jednym z głównych celów Harcerstwa Polskiego była ochrona młodzieży przed represjami niemieckimi, wielu harcerzy spotkało aresztowanie, wielu za swa działalność zapłaciło życiem. Jedna z największych strat organizacji było aresztowanie w nocy z 17 na 18 maja 1941 r. przez Gestapo Stanisława Sedlaczka i jego śmierć (3 sierpnia 1941) w obozie koncentracyjnym w Auschwitz. Z kadry P. zginęli także: Stanisław Lilpop aresztowany i rozstrzelany w masowej egzekucji 10 lutego 1944 r. w Warszawie, Jan Lilpop - w czasie transportu do obozu w Auschwitz 30 czerwca 1944 r., Andrzej Otmianowski rozstrzelany pod Tarnowem 28 czerwca 1944 r. wraz z kilkoma harcerzami z drużyny. Najtragiczniejszym wydarzeniem w dziejach organizacji były masowe aresztowania członków chorągwi P. w Poznaniu w marcu 1940 r. Ogółem w poznańskim forcie uwięziono ok. 100 harcerzy, co doprowadziło do faktycznej likwidacji P. na tamtym terenie. Cale kierownictwo organizacji otrzymało wyroki śmierci, które zostały wykonane. 

 Powstanie Warszawskie 

Największa daninę krwi Harcerstwo Polskie złożyło w Powstaniu Warszawskim. Sformowano harcerskie jednostki wojskowe: Kompanie Harcerska, Harcerski Pluton Łączników oraz pluton sanitarny harcerek, wchodzące w skład Batalionu "Gustaw" (OWAK), które walczyły w obronie Woli, Starego Miasta i Śródmieścia. Wielu harcerzy P. walczyło w innych oddziałach tego batalionu, zwłaszcza w Kompanii "Gertruda", w Batalionie "Antoni" (kompanie "Aniela", "Alicja" i "Anna") oraz w utworzonym w czasie powstania Batalionie "Harnaś". Luźne grupy członków P. weszły w skład innych formacji: Batalionu "Ruczaj", 104. Kompanii Syndykalistów, Zgrupowania "Chrobry II", Pułku "Baszta", Zgrupowania "Gurt" i Kompanii SZ. "Warszawianka". Trudno ocenić wielkość strat poniesionych przez P. w czasie walk powstańczych. Z kadry zginęli: Jadwiga Wróblewska, Witold Sadkowski, Jędrzej Augustynski, Andrzej Dzierzykraj Malachowski, Wojciech Zielinski, Michał Swiatopelk-Mirski i wielu innych. Tylko oddziały harcerskie z Batalionu "Gustaw" strąciły łącznie 66 poległych, co stanowiło 45% ich stanu wyjściowego. Za wykazana dzielność i odwagę żołnierze oddziałów harcerskich otrzymali 1 Krzyż Virtuti Militarni i 24 Krzyże Walecznych. Naczelnik P. Witold Rawicki zanotował:  (...) gdy nadeszła chwila próby i działania wychowanie w drużynach Harcerstwa Polskiego zdało egzamin, dając Armii Krajowej żołnierza świadomego celu walki, ożywionego tradycja chrześcijańskiego Rycerstwa Polskiego. Cecha charakterystyczna tych oddziałów był na ogól wysoki poziom moralny, który pozwalał młodziutkim żołnierzom unikać demoralizacji grożącej żołnierzowi w warunkach wojennych. Oddziały tej młodzieży, wyruszając co dzien. do walki w stanie Laski po przyjęciu Komunii Świętej, wzbogaciły współczesna polska tradycje żołnierska o jeszcze jeden akcent, który w niej pozostanie nastałe 

Konspiracja antykomunistyczna 

Po wkroczeniu Armii Sowieckiej na ziemie Polskie w 1944 r. Harcerstwo Polskie kontynuowało podziemna działalność. Po zniszczeniu Warszawy władze organizacji przeniosły się do Krakowa. W naradach Naczelnictwa P. uczestniczyli: Witold Rawicki - naczelnik (zajął to stanowisko po powrocie z oflagu), hm. Zofia Rym ar (komendantka Chorągwi Krakowskiej), ks. Mieczysław Aleksy (opiekun religijny), hm. Jan Chmielnikowski (członek Komendy Chorągwi Krakowskiej), hm. Halina Sadkowska (od kwietnia 1945 po wyjściu z obozu w Ravensbrück) oraz ks. Miazg. W obawie przed aresztowaniami kadry harcerskiej Witold Rawicki zakażał podległym sobie strukturom ujawniania się i nakazał kontynuowanie pracy konspiracyjnej. Wśród ośrodków, które wznowiły działalność, była Warszawa, gdzie pod kierownictwem hm. Andrzeja Tretiaka (po jego aresztowaniu, pod kierownictwem hm. Macieja Nasierowskiego) odtwarzano stare drużyny i formowano nowe. Jednym z wychowanków P. w Warszawie był prof. Henryk Samsonowicz. Kontynuowała swoja działalność Chorągiew Lwowska, której harcerze do polowy 1945 r. działali w organizacji NIE (Niepodległość, organizacja poakowska), wydawali i kolportowali podziemna prasę. Innymi ośrodkami pracy P. były: Kraków, Częstochowa, Białystok, mniejszymi - Lodź, Opole, Rzeszów, Zakopane. Cześć drużyn podjęła bezpośrednia współprace z oddziałami zbrojnymi Narodowego Zjednoczenia Wojskowego (ZW.). W polowie 1945 r. wladze Harcerstwa Polskiego rozpoczely starania o zalegalizowanie dzialalnosci czesci druzyn. Niektóre - glównie zenskie w Krakowie i Warszawie - funkcjonowaly jako kola Polskiego Czerwonego Krzyza, inne wlaczyly sie do oficjalnego ZHP. Wiazalo sie to ze zmiana poczatkowo wrogiego stosunku do koncesjonowanego przez komunistyczne wladze ruchu harcerskiego, który - zasilany przez stara przedwojenna kadre i czlonków Szarych Szeregów - stawal sie jedna z nielicznych oaz niezaleznosci. Nie zdolano jednak doprowadzic konca akcji przenoszenia druzyn do ZHP. W grudniu 1945 r. Urzad Bezpieczenstwa przeprowadzil serie aresztowan dzialaczy HP. W wiezieniu mokotowskim w Warszawie znalezli sie Witold Sawicki, Halina Sadkowska, Krzysztof Eychler, Jerzy Swiderski, Zofia Rymar i ks. Mieczyslaw Oleksy. Wladze starannie przygotowywaly proces komendy HP, który rozpoczal sie 20 lutego 1947 r. Liczono, ze jego wydzwiek propagandowy zastraszy mlodziez harcerska. Sad wojskowy skazal Witolda Sawickiego na 8 lat pozbawienia wolnosci i dwa lata utraty praw publicznych, Haline Sadkowska i Jerzego Swiderskiego - na 3 lata, a Krzysztofa Eychlera - na 1 rok. Ostatecznie skazanych objela ustawa amnestyjna z 22 lipca 1947 r. i opuscili wiezienie. Jednolita ogólnopolska struktura HP przestala istniec. Do poczatku lat 50. dzialalnosc harcerska kontynuowaly rozproszone grupy mlodziezy wywodzace sie z HP. Na Slasku i w Malopolsce dzialaly w tym czasie cztery zorganizowane grupy mlodziezy wywodzacej sie ze Lwowa, uzywajace nazwy "Harcerstwo Polskie". Wraz z rozbiciem ich przez UB dzialalnosc Harcerstwa Polskiego na terenie Polski zamarla ostatecznie. 

Bibliografia

Bielecki Robert, "Gustaw" - "Harnas". Dwa powstancze bataliony, Panstwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1989. Bojemski Sebastian, Harcerstwo Polskie - Hufce Polskie, "Prawica Narodowa", nr 2 (7), [Warszawa] lipiec-wrzesien 1995. Ciura Grzegorz, Pelnic sluzbe Bogu i Polsce. Harcerstwo Polskie ("Hufce Polskie") 1939-1945, Wydawnictwo Alfa, Warszawa 1998. Dluzewski Wojciech, Relacja nt. powstania i dzialalnosci Starszoharcerskiego Kregu Sw. Jerzego, "Lacznik Harcerek i Harcerzy Warszawy", nr 44, [Warszawa] 8 kwietnia 1990. Eychler Krzysztof, Harcerstwo Polskie ("Hufce Polskie") 1939-1944. Geneza, zalozenia ideowe i programowe. Wychowanie religijne, "Chrzescijanin w Swiecie", nr 173, [Warszawa] luty 1988. Eychler Krzysztof, Harcerstwo Polskie - Hufce Polskie, "Szczerbiec", nr 9, [Lublin] kwiecien 1998. Informator o nielegalnych antypanstwowych organizacjach i bandach zbrojnych dzialajacych w Polsce Ludowej w latach 1944-1956, Ministerstwo Spraw Wewnetrznych Biuro "C", Warszawa 1964 (przedruk - Wydawnictwo Retro, Lublin 1993). Muszynski Wojciech Jerzy, W walce o Wielka Polske. Propaganda zaplecza politycznego Narodowych Sil Zbrojnych (1939-1945), Oficyna Wydawnicza Rekonkwista i Wydawnictwo Rachocki i S-ka, Biala Podlaska-Warszawa 2000. Swiderski Jerzy, Harcerstwo Polskie "Hufce Polskie", "Bratnie slowo", nr 6/7, [Warszawa] 1981. Swiderski Jerzy, Harcerze Hufców Polskich w Powstaniu Warszawskim, "Lad" nr 18 (49), [Warszawa] 8 sierpnia 1982. Wegierski Jerzy, Lwowska konspiracja narodowa i katolicka 1939-1946, Wydawnictwo "Platan", Kraków 1994. Zawisza Artur, Nurt narodowo-katolicki w harcerstwie do roku 1946, "Vade Mecum" nr 1, [Lublin], zima 1992/93.